Κτηματικές Ιστορίες

Έκθεση Χαρτών και Διαγραμμάτων από το αρχείο της Κτηματικής Υπηρεσίας του Δημοσίου Νομού Θε
σσαλονίκης

18 Ιουνίου – 18 Ιουλίου 2008
Αίθουσα Τέχνης
Αντιδημαρχίας Αρχιτεκτονικού Δήμου Θεσσαλονίκης

Ώρες λειτουργίας
Δευτέρα – Παρασκευή
09:00 – 14:00

Η Κτηματική Υπηρεσία Ν. Θεσσαλονίκης με τις δραστηριότητές της αποτελεί μέρος της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Ασχολήθηκε με την καταγραφή και προστασία των ακινήτων που ανήκαν ή έπρεπε να ανήκουν στο Δημόσιο.

Οι φάκελοι της Υπηρεσίας περιέχουν χάρτες, έγγραφα, εντολές, περιγραφές, πρωτόκολλα, σχέδια, αναφορές, επιστολές πολιτών, παρακλήσεις και ονόματα. Ξεφυλλίζοντας τα χάρτινα αυτά ντοκουμέντα, στην πραγματικότητα ξεφυλλίζουμε μικρές ανθρώπινες ιστορίες και ένα μεγάλο κομμάτι της ιστορίας αυτής της πόλης. Ανάμεσά τους, ιστορίες προσφύγων που γέμισαν τη Θεσσαλονίκη με τα όνειρά τους μετά το 1922 και ιστορίες καταπατητών που προσπαθούσαν να χωρέσουν τη ζωή τους σε ένα δωμάτιο. Ακόμη, ιστορίες των κτιρίων της πόλης και ολόκληρων περιοχών της. Με σκηνικό που άλλαζε με το πέρασμα του χρόνου και με καθοριστικό το ρόλο της Κτηματικής Υπηρεσίας με όποιο όνομα και αν λειτουργούσε.

Το ΕΚΕΠΠ-ΕΚΕΧΧΑΚ – Εθνική Χαρτοθήκη, με τη συνεργασία και τη συμμετοχή του διευθυντή της Κτηματικής Υπηρεσίας κ. Στράτου Μπανακάκη και του προσωπικού της, ανοίγει λίγο τους φακέλους της Υπηρεσίας για την έκθεση και για το λεύκωμα που τη συνοδεύει. Από τους φακέλους προκύπτουν τα τοπογραφικά και χαρτογραφικά δεδομένα, αλλά και οι μικρές ιστορίες – οι Κτηματικές Ιστορίες, οι εικόνες, τα όνειρα και οι αναμνήσεις που κρύβονται μέσα.


Φωτογραφίες από τα εγκαίνια της έκθεσης


Ο Γεν. Γραμματέας του ΥΜΑΘ καθηγητής κ. Λουκάς Ανανίκας, ο πρόεδρος του ΕΚΕΠΠ-ΕΚΕΧΧΑΚ – Εθνική Χαρτοθήκη καθηγητής κ. Παρασκευάς Σαββαΐδης και ο προϊστάμενος διεύθυνσης της Κτηματικής Υπηρεσίας κ. Στράτος Μπανακάκης


Ομιλία του πρόεδρου του ΕΚΕΠΠ-ΕΚΕΧΧΑΚ – Εθνική Χαρτοθήκη καθηγητή κ. Παρασκευά Σαββαΐδη


Ομιλία του προϊσταμένου διεύθυνσης της Κτηματικής Υπηρεσίας κ. Στράτου Μπανακάκη


Ο κ. Χρήστος Γκίνης (μέλος του ΔΣ), ο καθηγητής κ. Παρασκευάς Σαββαΐδης (πρόεδρος του ΔΣ), ο προϊστάμενος διεύθυνσης της Κτηματικής Υπηρεσίας κ. Στράτος Μπανακάκης, ο Γεν. Γραμματέας του ΥΜΑΘ καθηγητής κ. Λουκάς Ανανίκας, ο Αντιδήμαρχος Αρχιτεκτονικού του Δήμου Θεσσαλονίκης κ. Βενιαμίν Καρακωστάνογλου και ο κ. Αναστάσιος Κονακλίδης (πρόεδρος ΤΕΕ, Τμήματος Κεντρ. Μακεδονίας – μέλος του ΔΣ)

Άλλες φωτογραφίες










Ένα μεγάλο μέρος της έκθεσης ασχολείται με την κτηματογραφική αποτύπωση μεγάλων περιοχών νοτιοανατολικά της Θεσσαλονίκης από τον Τοπογράφο Νικόλαο Φιλλιπίδη.

Το Ελληνικό Κράτος είχε στη διάθεσή του το σύνολο των κτηματικών περιουσιών των μουσουλμάνων (φυσικών και νομικών προσώπων) οι οποίοι είτε εγκατέλειψαν οικιοθελώς την Ελλάδα μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912, είτε αντηλλάγησαν με Έλληνες κατοίκους της Μικράς Ασίας μετά τη Συνθήκη της Λωζάνης το 1923. Όλη αυτή η κτηματική περιουσία αποτέλεσε τη λεγόμενη ανταλλάξιμη περιουσία, η οποία θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί για την κάλυψη των αναγκών των προσφύγων, ανατέθηκε λοιπόν από το Ελληνικό Κράτος στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος «η διαχείριση των εν Ελλάδι κτημάτων των ανταλλαγέντων μουσουλμάνων».

Η Εθνική Τράπεζα, στην προσπάθειά της να ανακαλύψει την ακίνητη περιουσία των ανταλλαγέντων μουσουλμάνων φυσικών ή νομικών προσώπων, ανέθεσε στον τοπογράφο Νικόλαο Φιλιππίδη την αποτύπωση της άλλοτε κτηματικής περιοχής Πυλαίας.

Η αποτύπωση Φιλιππίδη εκπονήθηκε ανάμεσα στα έτη 1933-1935. Συντάχθηκαν 20 πινακίδες – φύλλα χάρτη κλίμακας 1:2000. Αποτυπώθηκαν υφιστάμενες καλλιέργειες ή κατοχές και συντάχθηκε πίνακας φαινόμενων ιδιοκτητών. Τα όρια των ιδιοκτητών υποδείχθηκαν από οριοδείκτες κατοίκους της Πυλαίας, χωρίς την παρουσία άλλων ενδιαφερομένων και δεν μπορούν να αποτελέσουν εφαρμογή τίτλων ιδιοκτησίας με αποδεδειγμένους ιδιοκτήτες. Αντίθετα, η ακρίβεια της αποτύπωσης, παρά την εκτεταμένη έκταση στην οποία απλώθηκε, είναι πολύ καλή.



Ένα άλλο μέρος της έκθεσης αφορά τοπογραφικά διαγράμματα στρατοπέδων.

Στη νεότερη ιστορία της, η Θεσσαλονίκη υπήρξε η πόλη των στρατοπέδων. Έδρα μονάδων στρατού της οθωμανικής αυτοκρατορίας, φιλοξενούσε το μεγαλύτερο στρατόπεδο των Βαλκανίων στο Καραμπουρνάκι (στη θέση του παλιού στρατοπέδου Κόδρα). Μετά την απελευθέρωση, η πόλη κατακλύσθηκε από δεκάδες χιλιάδες ελληνικού στρατού που στρατωνίζονταν σε διάφορες θέσεις γύρω από αυτή. Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1915 χιλιάδες στρατιώτες των συμμαχικών δυνάμεων της Αντάντ έφθασαν στην πόλη και τη μετέτρεψαν σε ένα τεράστιο οχυρό. Στρατόπεδα οργανώθηκαν στις σημερινές περιοχές της Καλαμαριάς, Ντεπώ, Τούμπας, Χαριλάου, Ζεϊτενλίκ, Ευόσμου, Νεάπολης κ.ά.



Με τη λήξη του πολέμου, τα συμμαχικά στρατεύματα αποχώρησαν από τη Θεσσαλονίκη. Στα παραπήγματα όμως που άφησαν πίσω τους, φιλοξενήθηκαν μετά από λίγα χρόνια πολλοί πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής. Αργότερα, οι πρόσφυγες τακτοποιήθηκαν καλύτερα και πολλά από τα παλιά στρατόπεδα εντάχθηκαν στον αστικό ιστό της πόλης. Μερικά ωστόσο παρέμειναν μέχρι σήμερα, άλλα στη χρήση του στρατού και άλλα έρημα πλέον.

Όταν τελικά θα ρυθμιστεί το θέμα των στρατοπέδων, θα κλείσει ένα ακόμη κεφάλαιο της πολυποίκιλης ιστορίας αυτής της πόλης.

Ακόμη, εκτίθεται ένα εξαιρετικό τοπογραφικό διάγραμμα της παραλιακής ζώνης της Θεσσαλονίκης από το Λευκό Πύργο προς τα Νοτιοανατολικά, όπως επιχωματώθηκε και στη συνέχεια εκποιήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα. Φαίνεται η γραμμή του παλιού αιγιαλού, η τελική μορφή της παραλίας, όπως επεκτάθηκε καθώς και τα κτίσματα που ανηγέρθησαν στην περιοχή.



Αναγράφονται λεπτομερώς τα ονόματα των ιδιοκτητών των ακινήτων. Ακόμη, διακρίνονται η λεωφόρος Χαμηδιέ, αίθουσα θεάτρου στη θέση του παλιού Βασιλικού Θεάτρου, θερινό θέατρο, θέσεις για θαλάσσια λουτρά χωριστά για άντρες και γυναίκες, καταστήματα, ξυλεμπορικά, εργαστήρια κατασκευής πλακών τσιμέντου και βενζινολαμπτήρων, τουρκικό Νεκροταφείο, αποθήκες, στάβλοι της Δημαρχίας, μέγαρο Νομάρχου, παντοπωλείο, καφενείο και αρκετές κατοικίες «μέγαρα» ιδιαίτερα στην ανατολική πλευρά της παραλίας.

Τέλος, εκτίθενται και περιλαμβάνονται στο πολύ ενδιαφέρον λεύκωμα και άλλα στοιχεία από τους φακέλους της Κτηματικής Υπηρεσίας, όπως η καταγραφή του Λευκού Πύργου ως δημοσίου κτήματος, η πρώτη αίτηση προς την Κτηματική Υπηρεσία, ασφαλιστήρια συμβόλαια κατοικιών, κείμενα αιτήσεων πολιτών, αιτήματα, παράπονα.

Το υλικό που κρύβεται στα αρχεία της Κτηματικής Υπηρεσίας αναμένει τη συστηματική του μελέτη. Ευχή μας είναι να λειτουργήσουν η έκθεση και το λεύκωμα αυτό προς μια τέτοια κατεύθυνση…